حسين قلى خان نظام السلطنه مافى

698

خاطرات و اسناد حسين قلى خان نظام السلطنه مافي ( فارسى )

باز خدا پدرش را بيامرزد كه رئيس ملايمى دارد « 21 » و منوچهر ميرزا پسر اعتماد الدوله زيردست و مترجم اين رئيس است ، تا يك اندازه خوب راه مىرود . از سه چهار سال بيكارى تهران ، بودن خودم را در اينجا و شما را در آنجا ، فوز عظيم مىشمارم . امروز كه روز دهم است ، حسين و بچه‌ها وارد مىشوند . من هم بعد از هشت صد تومان خرج تعميرات خانه‌هاى ظفر السلطنه ، از تنگى جا و نبودن اطاق زمستانى و نامناسبى حمام ، خانه‌هاى سعد السلطنه را كه در كوچهء بسيار تنگ ميشگان واقع است در سالى هزار و پانصد تومان اجاره كرده‌ام . چهار دست عمارت است و يك طويله . ناچار بايد پل چوبى بر روى رودخانه ببندم كه از مقابل خانهء امير بهادر درى باز كنم ، آمد و شد از آن طرف بشود ؛ آن را هم از بابت كرايه قبول نكردند . چون سه سهم متعلق به صغير است ، معذور بودند . گويا در پست سابق نوشته‌ام كه حكومت اردبيل و مشكين ، مستقلا با امير توپخانه شد . با وجودى كه از عظم و شأن ايالت و بيگارى كاست ، ولى تا يك اندازه به راحت و نيك‌نامى افزود . نمىدانم خلخال ضميمه است يا نه ؛ هنوز به من خبرى نرسيده . حضرت اقدس به واسطهء اشتغال به كارهاى دولتى ، فرصت جواب و سئوال با آذربايجان را ندارد . من هم در اين سفر ، آب بدون اذن و امضاى ايشان نمىخورم ؛ به اين واسطه اغلب كارها لنگ است . پنج‌شنبه 18 ربيع الاخر 1323 قمرى هو فرزند مكرم از كثرت خواندن و نوشتن و بىخوابى ، بواسطهء فتنه ارامنه و مسلمان شهر خوى و سلماس و ارومى و مراغه ، ديگر چشم به حالت بدافتاده ، با عينك هم نمىتوانم تحرير كنم . گوشم هم بعد از آنفلوانزاى لرستان ، سنگين‌تر شده است ،

--> ( 21 ) - در سال 1898 ميلادى برابر 1316 هجرى قمرى ، دولت ايران سه نفر كارمند بلژيكى براى اصلاح گمرك استخدام كرد . اين سه نفر « نوز » ، « پريم » و « تونيس » بودند . بعدها تعداد اين كارمندان و زمينهء كار آن‌ها گسترش يافت و شامل پست و اصلاح ماليات نيز گرديد . پريم پس از بازرسى وضع گمركات جنوب ايران به كرمانشاه رفت . تونيس به علت بيمارى ايران را ترك گفت و پريم به سرپرستى گمرك آذربايجان منصوب گشت . در تابستان 1903 ميلادى برابر 1321 هجرى قمرى در تبريز اغتشاشاتى عليه وى رخ داد و پريم ناچار براى مدتى به مرند گريخت . پس از اين‌كه شاه رسما به وليعهد دستوراتى داد ، او به شهر مراجعت و تا تابستان 1906 در آن سمت باقى ماند . نامهء حاضر كه به تاريخ ربيع الاخر 1323 برابر ژوئن 1905 ميلادى سمت تحرير يافته است ، اشاره به پريم دارد كه در اين زمان رياست گمرك را داشته است . در 1906 ميلادى پريم به رياست كل گمرك منصوب و شخص ديگرى به نام « لاورز » منشى اسبق نوز كه چندى نيز عهده‌دار رياست پست بود ، به جاى وى نصب گشت . در آغاز انقلاب مشروطيت ، انتقاد از نوز و پريم در مجلس و در تبريز به حدى بود كه ناچار به استعفا شدند و شاه پذيرفت . برعكس « لاوزر » كه در زمستان 1907 ميلادى برابر 1325 هجرى قمرى ، به علت عدم پرداخت برخى وجوهات از جانب نوز معزول گشته بود ، مدتى مورد علاقه انقلابيون تبريز بود .